CAVIDIN MUSIQI DÜNYASI
Sərdar FƏRƏCOV
Search


QARA QARAYEVIN PORTRET CIZGILƏRI
(bəstəkarın anadan olmasının 85 illiyi münasibətilə)

.
ÜRƏKLƏRI FƏTH EDƏN BƏSTƏKAR
.
CAVIDIN MUSIQI DÜNYASI
Sərdar FƏRƏCOV
AZƏRBAYCAN VIOLONÇEL MƏKTƏBININ BANISI
Ülviyyə IMANOVA
...HƏMIŞƏ YARADASAN, HƏMIŞƏ YAŞADASAN...
ONUN ÖLMƏZ SIMASI...

Gülnarə QURBANOVA
BAYRAM HSEYNLI ALIM, PEDAQOQ, BƏSTƏKAR
Ariz ABDULƏLIYEV

 


       Cavidin ikinci səhnə əsəri olan Maral faciəsində isə musiqinin daşıyıcısı olan Aşıq Sultan artıq bir surət kimi əsərə daxil edilmişdir və onunla bağlı olan səhnələr də yadda qalır, əsərə polifonik ovqat gətirir.

       Ədibin Şeyx Sənan faciəsinə yazılmış musiqini də xüsusilə qeyd etmək yerinə düşər. Böyük bəstəkarımız Fikrət Əmirovun bu tamaşaya yazdığı musiqidəki həzin lirika, dərin fəlsəfə, yüksək humanizm Cavid məfkurəsini eynilə əks etdirir. Ancaq burda da sanki şair özü bəstəkarın yardımçısı olur. Əsərin musiqiylə bağlı remarkasında şair həm də musiqini necə dərindən duymasını, xalq musiqisini, muğam sənətini mükəmməl bilməsini bir daha sübut edir. Nümunə olaraq əsərdən bir remarkaya nəzər salaq:

        Bu sırada iki kor ərəb görünərək, birinci suzişli və tutqun ahənglə ud çalır, ikinci də yaralı səslə Hicaz məqamında olaraq, aşağıdakı əbyatı oxu.

       Göründüyü kimi istər ud alətinin səslənmə xarakterini, istərsə də kor ərəbin Şur muğamının ən təsirli şöbəsi olan Hicaz üstündə (məşhur Nə eşq olaydı, nə aşiq, nə nazlı afət olaydı misralı qəzəli) oxunmasını Cavid bir bəstəkar kimi duyur və duyduğunu incəliklə ifadə edə bilir.

       Ümumiyyətlə, H.Cavidin dram əsərlərində musiqi üçün - mahnı, rəqs, marş, muğam üçün - çoxlu sayda xüsusi göstərişlər var. Lakin hərdən bu musiqilərin zamanı və xarakteri o qədər dəqiq, heyrətamiz bir zərgərliklə vurğulanır ki, bəlkə elə buna görə Cavidin bir dramaturq kimi nə qədər uca, əlçatmaz sənət sirlərinə vaqif olmasını etiraf etməli oluruq. Topal Teymurdakı, Çal, çal əvət bəxtiyar çoban çal Nə Sivas kimi şəhərin əldən getmiş, nə Ərtoğrul kimi oğlun. Məhz bu anda, tütəyin qayğısız sədaları fonunda Sultan Yıldırım Bəyazid öz faciəsini, öz ölkəsini çıxılmaz bir kataklizmə sürükləməsini etiraf edir. Və ya Xəyyamda Xəyyamın ölüm səhnəsini müəllif remarkasına görə, Əbu-əta muğamı müşayiət edir.

       Xanəndə oxuyur:

Beş gün ömrün neçə əfsanəsi var
Eşqi var, badəsi, peymanəsi var
Sonu həsrətlə bitərkən, əfsus
Yenə dünya dolu pərvanəsi var

       Xəyyamın böyük həyatına yekun vuran bu dörd misra, bir də peşəkar musiqiçilərin belə az tanıyıb bildiyi müdrik, hüznlü, tərki-dünya ovqatlı Əbu-əta muğamı Bunları bir-birinə yaraşdırmaq, cilalamaq, nəticədə ürəkləri yan-dıran, beyni düşündürən bir sonluq da cavid sənətinin əlçatmaz sirlərindəndir.

        Xəyyam dramı, H.Cavidin musiqili remarkalarla süslənmiş ən böyük əsəridir. Müəllifin göstərişi ilə əsərdə 30-dan artıq musiqi nömrələri olmalıdır, halbuki, bu say böyük operanın musiqi nömrələrinə bərabərdir. Bu rəngarəng musiqi çələngini coşğun, həzin, lirik və əsgəri musiqilər, rəqslər, bir sıra muğam guşələri bəzəyir. Göründüyü kimi Cavid yaradıcılığında musiqi müstəsna əhəmiyyət kəsb etməklə, burada xüsusi yer tutur. Həm də musiqi, səhnədəki hadisələrin ayrılmaz hissəsi, görünməz qatıdır.

       H.Cavid Azərbaycan bəstəkarları ilə sıx təmasda olmuş, onların yaradıcılığını daim izləmişdir. Ü.Hacıbəyovun Koroğlu operasının ilk tamaşasından sonra Yeni yol qəzetində çıxış etmiş H.Cavid operaya yüksək qiymət verərək, gözəl təhlil etmişdir.

       Hələ 30-cu illərdə M.Maqomayev Cavidin Iblis faciəsi əsasında eyniadlı opera bəstələyirdi. Şairin oğlu, II Dünya müharibəsi dövründə dünyasını cavan ikən dəyişmiş, istedadlı bəstəkar Ərtoğrul Cavid də atasının bir sıra əsərlərinə gözəl musiqilər bəstələmişdir. Görkəmli bəstəkarımız F.Əmirov, S.Rüstəmov, R.Mirişli, A.Ə.Kərimoğlu, C.Quliyev və b. Cavid yaradıcılığına müraciət edərək gözəl əsərlər yaratmışlar.

       H.Cavidin yaradıcılığına xüsusi sevgisi olan gözəl bəstəkarımız Cahangir Cahangirov istər Xəyyam dramına bəstələdiyi musiqidə, istərsə də xatirəsinə ithaf etdiyi Cavid - 59 oratoriyasında böyük ədibin ecazkar şeriyyətini musiqinin rəngarəng boyaları ilə səsləndirib.

       Bəstəkar Rəşid Şəfəq də H.Cavidin eyniadlı dramı əsasında Ana operasını bəstələmişdir.

       H.Cavidin əsərləri bu gün Azərbaycan bəstəkarları üçün əsl ilham mənbəyi, üz tutduqları, tapındıqları sənət qibləgahıdır.

       Böyük ədibin yaratdıqları məni də bir bəstəkar kimi daim düşündürür, öz cazibəsində saxlayır. Maraqlıdır ki, onu təkrar-təkrar oxuduqca sanki yenidən kəşf edir, bu əsərlərin əbədi fəlsəfəsini, müasirliyini, aktuallığını bir daha qavrayırsan. Ədibin Qaçqın şerinə musiqi bəstələrkən bu fikri özlüyümdə bir daha təsdiq etdim. Bu günümüzün ağrı acısı , reallığı olan qaçqınlıq bəlasından böyük şair hələ əsrimizin əvvəllərində bizi xəbərdar edirdi. Zülmə, zalıma, hərbə, haqsızlığa qarşı bütün varlığı ilə üsyan edən böyük Cavid Mənim tanrım gözəllikdir, sevgidir deyə bir ilahi qüdrət qarşısında səcdə qılır. Məhz bu düşüncələr məni yeni bir mahnı silsiləsini Cavid çələngini bəstələməyə sövq etdi. Əlbəttə, ürəyimdə iki narahat arzu Cavidin iki əsərinə böyük səhnə musiqisi yazıb tamamlamaq arzusu yaşayır. Bu arzunun reallaşması bir çox səbəblərə görə gecikirsə də, son nəticəyə inam hissi məni tərk etmir. Həm də, insan qəlbini saflaşdıran, ülviləşdirən, xəyalına qa nad verən H.Cavid dünyasını tərk etmək mümkün deyil. Cavid dünyası bir nəhəng okean dalğası kimi öz vurğunlarını ağuşuna alıb nəhayətsiz sahillərə aparır. Bu şeriyyət düynası həm də qüdrətli, əzəmətli və ecazkar bir simfoniyadır!

   
    copyright by musiqi dunyasi 2000-2005 ©

 


Next Page