AQ MUSIQISIND IKST JANRNA BIR NZR
Search


ۻ

-

AQ MUSIQISIND IKST JANRNA BIR NZR




-


 


ikst - Azrbaycan musiqi folklorunda, xalq-professional v ifahi professional musiqisind geni yaylm janrdr. ikstlr ustad a v xanndlrin repertuarna daxildir. ikstlr bu iki nnvi professional musiqi ifa bzi frqli xsusiyytlr malikdir. Bel ki, muam sntind xanndlr iki ikst nmunsini ifa edirlr: 1. Qaraba ikstsi. 2. Ksm ikst.

        Lakin irvan ikstsinin geni dinlyici ktlsi trfindn sevilmsi nticsind bu ikst nmunsi d xanndlr trfindn ifa . Bellikl, xannd repertuarnda Qaraba ikstsi, Ksm ikst v irvan ikstsi .

        Muan sntind xanndlr trfindn bu ikstlrin ifasnda da myyn stereotiplmi nnlr mvcuddur. Msln, irvan ikstsi daha ox irvan blgsinin, amaxnn xanndlri trfindn oxunur. nki bu ikstnin irvan, xsusil amax , danq lhcsin xas olan intonasiya v deyim trzi i oxunmas mtlqdir.

        Qeyd etmk vacibdir ki, irvan ikstsinin bel ifa slubu irvan aqlar trfindn nnvi olaraq yaradlmdr. Ona gr d, irvan ikstsinin reitativ ifasnda, melodiya slubunda, mtnin oxunuunda xanndnin d bu nny riayt etmsi vacib hesab olunur. ks halda, irvan ikstsi bir ikst nmunsi olaraq, znn spesifik melodiya v ifa trzini itirmi olur.

        Qaraba ikstsin glinc, bu ikstnin n gzl ifalar mhz Qaraba xanndlri olmular. Digr trfdn, Ksm ikst Bak muam mhitind daha gzl ifa trzin malik olduu n onu xanndlr arasnda bzn Bak ikstsi d adlandrmlar.

        ikstlrin hm a, hm d xannd ifalnda geni yaylmas onlar ifa trzi v slub baxmdan iki yer blmy imkan verir:

        1. Aq ikstlri; 2. Xannd ikstlri.

        Dorudur, a stlri v xannd ikstlri eyni ikst nmunlrindn ibartdir. Lakin aq ikstlri dedikd, ikstnin spesifik a tfsiri, yni alara xas olan spesifik ifa trzi v a oxuma slubu nzrd tutulur. Xannd ikstsi dedikd is, eyni ikst nmunlrinin mhz muamvari tfsiri nzrd tutulu. He d tsadfi deyildir ki, Azrbaycan xalq musiqisinin tsnifatnda ikstlr zrbi-muamlar il eyni qrupa daxil edilir. nki ikstlrin forma v quruluu zrbi-muamlarla eynidir. Bel ki, hr iki janrn quruluu dqiq metro-ritmik fonda srbst meto-ritmik oxumadan ibartdir. Hr iki janrda dqiq metro-ritmik melodiya instrumental heyt trfindn, srbst - melodiya xannd trfindn ifa olunur. Bu mnada, zrbi-muamlar kimi, ikstlr d xalq musiqisi yaradclnn vokal-instrumental qoluna mxsusdurlar.

        ikstlrin bel metro-ritmik xsusiyyti, bu janrn zeyir Hacbylinin v M. S. smaylovun tsnifatnda qar bhrli qrupa daxil edilmsini rtlndirmidir. [2]. . Hacbyli Azrbaycan xalq musiqisin bir nzr mqalsind xalq musiqisind hm bhrli, hm d bhr qrupun metro-ritmik xsusiyytini znd birldirn nmunlrin olduunu yazmdr: , : , , , , -, () 腻 [4, 218 ]

        Grndy kimi, . Hacbyli bu xsusiyyti dayan nmunlr kimi mhz zrbi-muamlar qeyd etmidir. . Hacbylinin tlbsi, grkmli musiqinas-alim, professor M. S. smaylov onun tsnifat davam etdirrk, hmin qrupun xsusiyytlrini nzr alb, qarq bhrli qrup adlandrmdr. Bellikl d, ikstlr hm quruluuna, hm metro-ritmik xsusiyytin, hm d ifa qaydasna gr zrbi-muamlarla eyni janr qrupuna daxil edilirlr. Bu is hr iki janrn mumi siyyi xsusiyytlr malik olduunu gstrir.

        Lakin ikstlrin v zrbi-muamlarn iki mstqil janr kimi frqli d vardr. Bel frq ilk nvbd bu janrlara xas olan lad-mqam xsusyytlrin aiddir. Qeyd edk ki, sntnaslq doktoru, professor Ramiz Zhrabov Azrbaycan zrbi-muamlarnn janr, melodiya, ritm v lad xsusiyytlrini nzri baxmdan thlil edrkn, bu nmunlrin mxtlif muamlarla lad, intonasiya balln . [8]. Bu baxmdan, zrbi-muamlar ayr-ayr muam dstgahlarnda v msqil ifa edilirlr. Zrbi-muam nmunlri, demk olar ki, hr bir lad-mqama mxsudurlar. Msln, Heyrat zrbi-muam Mahur-Hindi muamnda v Rasr ladnda, Smayi-ms, Arazbar v Mani zrb-muamlar ur muamnda v ladnda, Ovar v Heydri zrbi-muamlar tr muamnda v ladn, Mnsuriyy zrbi-muam Cahargah muamnda v ladnda calnb-oxunurlar. Azrbaycan ladlar arasnda yalnz Bayat-irazn zrbi-muam yoxdur.

        Segah muamna v ladna ginc, zrbi-muam nvn aid edin btn ikstlr mhz bu muamn v ladn zrind qurulurlar.

        ikstlrin melodiya, intonasiya, lad xsusiytlri Segah muamnn emosional mzmunu il baldr. Bel ki, Segah ailsin daxil olan btn segah kdrli, qmli, aiqan hisslri da musiqi mmununa malikdir.

        Segah - ikst janrnn lad v melodik sasn, bu janrn emosinal mzmununu tkil edir. Obraz v emosional baxmdan ikstlrin vahid janr xsusiyyti onlarn mhz Segah lad v intonasiyalar sasnda qurulmalardr. Mhz bu lad-melodik v lad-intonasiya xsusiyytin grdir ki, ikstlrin hams dinlyiciy lirik-aiqan kdr, qmgin hval-ruhiyy alayr.

        ikst sz kst szndn yaranmdr. Lakin bu szn janr ad dad mna he d insann fizioloi v ya bioloji ikstliyi . kst sz janrn musiqi-poetik mzmununa, onun emosional v hissi-ruhi tsirin, estetik-bdii mna ykn mvafiq olaraq, aiqin ifad edir. Baqa szl, obrazl dild desk, ikst - qlbi ikst olmu aiqin sevgi nmsidir, yni yarn sevgisi aiqin qlbin, ryin o qdr yaralar vurmudur ki, o, qlbi ikst aiq evrilmidir. mumiyytl, rq poeziyasnda sevn aiqin obraz hr zaman z sevgisindn mcnun olan, yarn v zamann vfaszlndan ikayt edn, tnha v qm-qss iind yaayan, gz yalar axdan, qlbi dalanan kimi tqdim edilir. Professional a sntinin d sas mvzu hdfi sevgidir, aiqdir, yardr v yarn hsrtidir. A havalarnda v dastanlarnda aiqin mnvi-emosinal durumu, sevgi yaantlar mxtlif vziyyt tqdim olunur. Bu baxmdan, ikst - ryi yar sevgisindn, hsrtindn yaralanm, ikst olmu aiqin lirik slubda ifa olunan sevgi v ikayt musiqisidir. ikstlrin hamsnn Segah muam v lad zrind oxunmas, bu baxmdan, tam mntiqlidir. Bel ki, Segah Azrbaycan xalq trfindn mhz sevgi , aiqlrin qm-qsssini ifad edn muam, segi flsfsinin musiqili-poetik ifadsi kimi qbul edilir. . : - . [6, 16].

        Musiqinaslqda ikstlrin aradrlmas ilk olaraq, . Hacbyliy mxsusdur. ikstnin ilk not nmunsi d mhz . Hacbyli trfindn yazlmdr ki, bu da Qaraba ikstsinin vokal (xannd) ifasn ks etdirir. [5].

        Maraqldr ki, . Hacbyli ikst pilldn qurulduunu yazmdr. Bu msly xsusil diqqt vern musiqinas-alim ad Krli, tdqiqatlarnda ssin mhz Segah ladndak IV, V v VI pill olduunu myyn etmidir. Onun fikrinc, Segah ladnn sas intonasiya zyi olan bu pillnin aa hrkti Qaraba ikstsinin lad-melodik quruluunu tkil edir. [3]. , professor Tariyel Mmmdovun notladrd Qaraba ikstsinin [7] thlili . Krli maraql nzri nticlr glmidir.

        . Hacbylidn sonra ikstlr haqqnda a musiqisinin grkmli tdqiqat, musiqinas-alim min Eldarova maraql fikirlr yazmdr. Alimin tdqiqatlarnda aqlarn repertuarna daxil olan ikstlrin adlar gtrilmidir.[1]. Bu siyah il tan olduqda, dey bilrik ki, a sntind n ox ikst nv yalnz irvan aq mhitin aiddir. Digr aq mhitlrind bir qayda olaraq, Qaraba ikssi ifa edildiyi halda, irvan mhitind onlarn nv oxdur: irvan ikstsi, Sartorpaq ikst, Badam kst, Qobustan ikst, Zarnc ikst v s. Bu ikstlrin, qeyd etdiyimiz kimi, hams Segah ladnda oxunduu n onlar melodi chtdn oxarlq tkil edirlr. irvan aq mhitind ifa ediln ikst nlrinin janr, melodiya, lad, forma baxmndan thlili qarmzda dayanan mqsdlrdn biridir.

       

1. . . ., 1996.

2. .. . ., 1984.

3. Krli . : - . - ., 2010.

4. Hacby .Azrbaycan musiqi hyatna bir nzr. // . .- ., 1965.

5. Hacby ., . .-., 1927.

6.cby . . ., 1985.

7. . . ., 2010.

9. . -.- ., 2004.

   
    copyright by musiqi dunyasi 2000-2005 ©

 


Next Page